Cà Mau, vùng đất cực Nam Tổ quốc, không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp hoang sơ, hệ sinh thái rừng ngập mặn độc đáo mà còn là nơi hội tụ những giá trị văn hóa đa sắc màu. Những di sản này, từ làng nghề truyền thống đến phong tục tập quán của các dân tộc anh em, là tài sản vô giá cần được gìn giữ và phát huy. Trên hành trình xây dựng và phát triển, việc Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau đã trở thành một trọng tâm chiến lược, tạo dựng nền tảng vững chắc cho sự thịnh vượng bền vững. Cùng Cà Mau Rao Vặt khám phá những nỗ lực đáng trân trọng này.
Mảnh đất cuối cùng của Việt Nam, nơi giao thoa của sông nước và biển cả, luôn ẩn chứa những câu chuyện văn hóa đầy mê hoặc. Từ những nghề thủ công tinh xảo của người Kinh, những điệu múa rộn ràng của đồng bào Khmer, đến nét đặc sắc của văn hóa người Hoa, tất cả đã tạo nên một bức tranh văn hóa sống động và phong phú. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập và hiện đại hóa, việc Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau đặt ra không ít thách thức, đòi hỏi sự chung tay của cả cộng đồng và chính quyền địa phương. Chúng ta cần tìm ra cách để những giá trị truyền thống không chỉ tồn tại mà còn thăng hoa, trở thành động lực cho sự phát triển kinh tế – xã hội.
Trong phần mở đầu, Cà Mau Rao Vặt nhấn mạnh vai trò của việc Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau như một trụ cột quan trọng, không chỉ trong việc lưu giữ bản sắc mà còn thúc đẩy du lịch và kinh tế địa phương. Những sợi dây văn hóa này chính là linh hồn của vùng đất, là yếu tố thu hút du khách và kết nối cộng đồng.
Làng nghề truyền thống: Giữ lửa di sản, tạo sinh kế bền vững
Nhắc đến Cà Mau, người ta không thể không nghĩ đến những làng nghề truyền thống lâu đời, nơi những bàn tay khéo léo của người thợ đã “thổi hồn” vào từng sản phẩm, biến nguyên liệu thô sơ thành tác phẩm nghệ thuật. Đây không chỉ là những hoạt động kinh tế mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa của bao thế hệ. Những làng nghề dệt chiếu nổi tiếng như Tân Thành, Tân Duyệt, Tân Lộc đã góp phần làm nên thương hiệu chiếu Cà Mau vang danh khắp miền Tây. Chiếu hoa Tân Thành, với những đường nét tinh xảo và màu sắc hài hòa, là minh chứng cho sự tài hoa của người dân địa phương. [cite: 2, 3, 5 (làng nghề truyền thống Cà Mau)]
Không chỉ có nghề dệt chiếu, Cà Mau còn đa dạng các làng nghề khác như đan đát, làm mắm, làm tôm khô Rạch Gốc — một làng nghề đã được công nhận và sản phẩm tôm khô nổi tiếng cả trong và ngoài nước. [cite: 3, 4, 5 (làng nghề truyền thống Cà Mau)] Đặc biệt, nghề gác kèo ong ở U Minh Hạ đã được công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia, thể hiện sự hòa quyện giữa con người và thiên nhiên, tạo ra sản phẩm mật ong rừng tràm đặc trưng. Ngoài ra, nghề làm dưa bồn bồn, bánh phồng tôm, hay các nghề gắn liền với biển như xẻ khô Sông Đốc, đóng đáy, sạc sò cũng góp phần làm phong phú thêm bản đồ làng nghề Cà Mau. [cite: 3, 5, 6 (làng nghề truyền thống Cà Mau)]
Để các làng nghề này không bị mai một, chính quyền tỉnh Cà Mau đã tích cực triển khai nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực. Từ việc cung cấp vốn vay ưu đãi để các hộ sản xuất có thể đầu tư, nâng cấp trang thiết bị, đến việc hỗ trợ mở rộng thị trường tiêu thụ, kết nối sản phẩm ra các tỉnh thành và xuất khẩu. [cite: 4 (làng nghề truyền thống Cà Mau)] Các chương trình hỗ trợ xây dựng thương hiệu cũng được chú trọng, giúp nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh của sản phẩm thủ công Cà Mau. Việc Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau thông qua việc gìn giữ và phát huy các làng nghề không chỉ tạo ra sinh kế bền vững cho người dân mà còn biến chúng thành những điểm nhấn độc đáo, thu hút du khách đến trải nghiệm và tìm hiểu văn hóa địa phương. Các sản phẩm từ làng nghề còn có thể trở thành quà tặng ý nghĩa, mang đậm bản sắc vùng đất Mũi.
Sự phát triển của các làng nghề còn gắn liền với việc chuyển giao kiến thức, kinh nghiệm từ thế hệ trước sang thế hệ sau. Điều này đảm bảo rằng những kỹ thuật tinh xảo và bí quyết truyền thống không bị thất truyền, đồng thời khơi dậy niềm đam mê và tự hào về di sản trong giới trẻ. Việc này đóng góp trực tiếp vào mục tiêu Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau, tạo ra một môi trường mà ở đó, các giá trị văn hóa được sống động và có ý nghĩa trong đời sống hiện đại. Tuy nhiên, vẫn cần những nỗ lực không ngừng để đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm, và xây dựng chiến lược marketing hiệu quả để các làng nghề có thể cạnh tranh vững chắc trên thị trường ngày càng khắc nghiệt.
Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc thiểu số: Nét vàng son đa sắc
Cà Mau là vùng đất đa văn hóa, nơi các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer cùng sinh sống và tạo nên một bức tranh văn hóa rực rỡ. Trong đó, các giá trị văn hóa phi vật thể của đồng bào Khmer và Hoa đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Với đồng bào Khmer, nghệ thuật truyền thống như múa Rô băm, Dù kê, dàn nhạc Ngũ âm, cùng các điệu múa dân gian uyển chuyển và các lễ hội độc đáo như Ok Om Bok, đua ghe Ngo, là những biểu tượng văn hóa đã đi sâu vào đời sống tâm linh và cộng đồng. [cite: 2 (Bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số ở Cà Mau), 5 (Cà Mau: Lấy văn hóa truyền thống làm sản phẩm du lịch)] Các kiến trúc chùa Khmer với nét kiến trúc đặc trưng cũng là di sản vật thể gắn liền với đời sống tinh thần của họ.
Trong khi đó, cộng đồng người Hoa tại Cà Mau cũng góp phần tạo nên một sắc màu văn hóa phương Đông độc đáo với múa lân, sư, rồng rực rỡ, các làn điệu hát cổ nhạc trầm bổng, nghệ thuật thư pháp tinh tế, cùng ẩm thực phong phú và các lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc. [cite: 2 (Bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số ở Cà Mau), 3 (Cà Mau: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số)] Những giá trị này không chỉ làm giàu thêm kho tàng văn hóa Cà Mau mà còn là yếu tố quan trọng trong việc Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau, thu hút du khách và tạo điểm nhấn cho du lịch địa phương.
Nhận thức được tầm quan trọng của việc gìn giữ những di sản này, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau đã phối hợp với Trường Đại học Bạc Liêu tổ chức các lớp tập huấn truyền dạy văn hóa phi vật thể cho đồng bào dân tộc Khmer và Hoa. [cite: 2 (Bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số ở Cà Mau)] Những lớp học này không chỉ bồi dưỡng kiến thức văn hóa, du lịch mà còn khơi dậy niềm đam mê, trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc bảo tồn và phát huy tinh hoa văn hóa dân tộc. Tỉnh cũng đã đầu tư kinh phí để tu bổ, sửa chữa các di tích quan trọng như chùa Cao Dân, chùa Tam Hiệp, chùa Đầu Nai, và hỗ trợ mua sắm dàn nhạc ngũ âm, ghe ngo cho các chùa Khmer. [cite: 5 (Cà Mau: Lấy văn hóa truyền thống làm sản phẩm du lịch)]
Mặc dù vậy, công tác Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau vẫn đối mặt với thách thức lớn về nguồn nhân lực. Số lượng nghệ nhân, nghệ sĩ giỏi, tinh thông nghệ thuật truyền thống của người Khmer hiện còn rất ít. [cite: 5 (Cà Mau: Lấy văn hóa truyền thống làm sản phẩm du lịch)] Điều này đòi hỏi những giải pháp cấp bách để đào tạo, truyền nghề và tạo môi trường thuận lợi để các nghệ nhân có thể yên tâm cống hiến và truyền lại những tinh hoa cho thế hệ kế cận. Việc xây dựng các chương trình học tập ngoại khóa, lồng ghép các hoạt động văn hóa dân tộc vào chương trình giáo dục cũng là một hướng đi hiệu quả để tăng cường nhận thức và tình yêu văn hóa trong giới trẻ.
Chính quyền Cà Mau đã ban hành Chương trình “Bảo tồn, phát huy mạnh mẽ, toàn diện giá trị văn hóa và con người Cà Mau trong thời kỳ mới” đến năm 2030, với mục tiêu hoàn thiện hệ giá trị “Nghĩa tình – năng động – cần cù – sáng tạo – trách nhiệm”. [cite: 4 (Ban hành Chương trình bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và con người Cà Mau trong thời kỳ mới), 6 (Bảo tồn, phát huy mạnh mẽ, toàn diện giá trị văn hóa và con người Cà Mau trong thời kỳ mới)] Chương trình này cũng hướng đến việc số hóa 100% các di sản văn hóa được xếp loại cấp quốc gia và cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026, cùng với việc xây dựng thị trường văn hóa lành mạnh và đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa. [cite: 4 (Ban hành Chương trình bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và con người Cà Mau trong thời kỳ mới)] Đây là những bước đi chiến lược nhằm đảm bảo Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau một cách toàn diện và bền vững.
Phát triển văn hóa đọc: Chắp cánh tri thức, nâng tầm cộng đồng
Văn hóa đọc là nền tảng cốt lõi cho sự phát triển tri thức, nâng cao dân trí và xây dựng một cộng đồng văn minh. Nhận thức sâu sắc điều này, Cà Mau đã và đang triển khai nhiều sáng kiến nhằm thúc đẩy văn hóa đọc, đặc biệt trong giới trẻ và cộng đồng. Một trong những nỗ lực đáng chú ý là Đề án “Phát triển Văn hóa đọc” cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh, giai đoạn 2025-2026. [cite: 2 (Cà Mau: Viết tiếp hành trình “Phát triển văn hóa đọc” trong trường học cùng PVCFC giai đoạn 2025 – 2026)] Đề án này tập trung vào việc mở rộng mạng lưới và nâng cao năng lực vận hành các câu lạc bộ sách, kiến tạo sân chơi tri thức đa dạng, và đầu tư chiều sâu vào cơ sở hạ tầng tri thức như thư viện trường học.
Mục tiêu đến năm 2030, tỉnh Cà Mau phấn đấu 100% trường học sẽ có thư viện, trong đó ít nhất 50% có thư viện số hoặc tủ sách điện tử. [cite: 3 (Cà Mau phát triển văn hóa đọc, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động xuất bản)] Đồng thời, mỗi xã, phường sẽ có ít nhất một không gian đọc cộng đồng, và hàng năm tổ chức tối thiểu hai hoạt động khuyến đọc cấp xã. [cite: 3 (Cà Mau phát triển văn hóa đọc, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động xuất bản)] Các hoạt động thư viện, tủ sách và không gian đọc được lồng ghép hiệu quả với các trung tâm học tập cộng đồng, nhà văn hóa, và điểm sinh hoạt cộng đồng. Điều này nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân, đặc biệt là học sinh và người dân ở khu vực nông thôn, có thêm cơ hội tiếp cận sách, tài liệu học tập và nguồn tri thức phong phú, phục vụ đời sống và sản xuất. Việc này là một phần không thể thiếu trong chiến lược Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau, khi tri thức là chìa khóa để hiểu và trân trọng các giá trị văn hóa.
Cà Mau cũng tích cực đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản, khuyến khích phát triển xuất bản phẩm điện tử, thư viện số và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, cơ sở in, doanh nghiệp phát hành và hệ thống thư viện. [cite: 3 (Cà Mau phát triển văn hóa đọc, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động xuất bản)] Việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo được định hướng triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Tỉnh cũng thường xuyên tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam với các chủ đề ý nghĩa như “Sách – Tri thức – Khát vọng phát triển đất nước” nhằm lan tỏa tình yêu sách và khẳng định tầm quan trọng của tri thức trong công cuộc xây dựng xã hội học tập toàn diện. [cite: 4 (Cà Mau phát triển văn hóa đọc trong thời đại số), 5 (Tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026 tại Cà Mau), 6 (Cà Mau khơi gợi văn hóa đọc trong kỷ nguyên số)]
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, văn hóa đọc tại Cà Mau cũng đối mặt với một thực trạng đáng lo ngại: xu hướng lệ thuộc ngày càng sâu vào mạng xã hội và game online của một bộ phận người dân, đặc biệt là giới trẻ. [cite: 6 (Cà Mau khơi gợi văn hóa đọc trong kỷ nguyên số)] Theo khảo sát, người Việt Nam dành hơn 6 tiếng mỗi ngày để sử dụng internet, trong khi chỉ đọc khoảng 1 cuốn sách mỗi năm. [cite: 6 (Cà Mau khơi gợi văn hóa đọc trong kỷ nguyên số)] Sự mất cân bằng này không chỉ lãng phí thời gian mà còn bào mòn khả năng tập trung, tư duy sâu và sự kiên nhẫn của cả một thế hệ. Để giải quyết bài toán này, cần có những giải pháp đồng bộ và sáng tạo hơn nữa, không chỉ từ phía nhà trường và thư viện mà còn từ gia đình và cộng đồng, nhằm khơi dậy niềm hứng thú đọc sách một cách tự nhiên và bền vững. Việc Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau sẽ không trọn vẹn nếu chúng ta không nuôi dưỡng một thế hệ độc giả ham học hỏi và biết trân trọng giá trị của sách vở.
Du lịch cộng đồng: Người trẻ kể chuyện quê hương, khơi dậy tiềm năng Đất Mũi
Cà Mau, với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên độc đáo của vùng đất ngập mặn và hệ sinh thái đa dạng, đang có tiềm năng lớn để phát triển du lịch cộng đồng. Đây là loại hình du lịch bền vững, tập trung khai thác các giá trị văn hóa bản địa và yếu tố tự nhiên sẵn có, mang lại nguồn lợi kinh tế cho người dân đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Các khu du lịch cộng đồng tại Cà Mau đang nở rộ, tập trung chủ yếu ở các huyện Ngọc Hiển, Trần Văn Thời, Thới Bình và TP Cà Mau, tiêu biểu như Khu du lịch sinh thái cộng đồng Tư Nhuần, Hoàng Hôn, Mười Ngọt, Nguyễn Hùng, Ba Sú, Quách Văn Ngãi, Hương Tràm, Khai Long, Mũi Cà Mau. [cite: 2, 3, 4, 5, 6 (du lịch cộng đồng Cà Mau)]
Tại những điểm đến này, du khách có thể hòa mình vào cuộc sống của người dân địa phương, trải nghiệm các hoạt động độc đáo như săn cá thòi lòi, bắt ba khía, xổ vuông, mò sò, bắt vọp, đặt cua, đặt cá, giăng lưới, câu cá trong rừng, hay thử sức với nghề gác kèo ong và lấy mật ong rừng U Minh Hạ. [cite: 2, 4, 5 (du lịch cộng đồng Cà Mau), 4 (Du lịch cộng đồng Cà Mau – Tiềm năng được khai mở)] Những tour tham quan xuyên rừng bằng vỏ lãi hoặc ca nô, khám phá bãi hàu lồng, đi cầu khỉ dưới tán rừng đước nguyên sinh mang đậm chất miền Tây là những trải nghiệm khó quên, giúp du khách hiểu hơn về con người và tự nhiên vùng đất Mũi. Chính những trải nghiệm này là chìa khóa để Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau thông qua du lịch, biến câu chuyện quê hương thành sản phẩm du lịch độc đáo.
Đặc biệt, lớp trẻ tại Cà Mau đang ngày càng năng động trong việc kể câu chuyện quê hương mình thông qua các sản phẩm du lịch sáng tạo. Họ không chỉ là những người hướng dẫn viên mà còn là những “người giữ lửa” văn hóa, biến những nét đẹp truyền thống thành những trải nghiệm hấp dẫn. Việc này góp phần quan trọng vào sự kiện làng Yên Trung, xã Yên Trường (Thanh Hóa) đón nhận giải thưởng “Làng du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025” vừa qua, cho thấy tiềm năng to lớn của hướng đi này nếu được đầu tư và phát huy đúng cách. [cite: 4 (bài viết gốc)] Cà Mau cũng cần học hỏi và phát triển những mô hình tương tự, khuyến khích người trẻ tham gia sâu hơn vào việc xây dựng và quảng bá du lịch cộng đồng.
Tuy nhiên, du lịch cộng đồng tại Cà Mau vẫn đối mặt với không ít thách thức. Hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường bộ và đường thủy, vẫn chưa thực sự thuận tiện để kết nối các điểm du lịch. [cite: 2 (Gỡ khó cho phát triển du lịch sinh thái Cà Mau), 3 (Cà Mau cần khắc phục hạn chế để biến tiềm năng thành thực tế)] Việc vay vốn mở rộng kinh doanh cũng gặp khó khăn do phần lớn đất khai thác du lịch là đất rừng, không thể thế chấp. [cite: 2 (Gỡ khó cho phát triển du lịch sinh thái Cà Mau)] Ngoài ra, tỉnh còn thiếu các sản phẩm du lịch đặc sắc, một tổ chức hiệp hội du lịch chuyên nghiệp, và sự kết nối mang tính hệ thống giữa các bên liên quan. [cite: 6 (Để du lịch Cà Mau cất cánh – Bài 1: Thời cơ và thách thức)]
Để du lịch Cà Mau “cất cánh”, các chuyên gia du lịch và chính quyền địa phương đều nhấn mạnh sự cần thiết phải đầu tư đồng bộ vào hạ tầng, xây dựng cơ chế chính sách mở, và tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ dân làm du lịch. [cite: 3 (Cà Mau cần khắc phục hạn chế để biến tiềm năng thành thực tế), 6 (Để du lịch Cà Mau cất cánh – Bài 1: Thời cơ và thách thức)] Việc học hỏi kinh nghiệm từ các tỉnh bạn và các mô hình du lịch quốc tế cũng rất quan trọng, giúp Cà Mau phát triển những sản phẩm du lịch chất lượng, hấp dẫn và bền vững. Mục tiêu cuối cùng là biến du lịch thành một trụ cột kinh tế vững chắc, đồng thời củng cố quá trình Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau.
Di tích lịch sử và văn hóa: Những mốc son của bản sắc Cà Mau
Vùng đất Cà Mau không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp thiên nhiên mà còn là kho tàng của những di tích lịch sử và văn hóa quý giá, ghi dấu quá trình hình thành, phát triển và đấu tranh kiên cường của người dân nơi đây. Toàn tỉnh Cà Mau hiện có 111 di tích có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, trong đó có 12 di tích quốc gia và 39 di tích cấp tỉnh. [cite: 5 (Cà Mau có 111 di tích lịch sử, văn hóa, khoa học)] Những di tích này là minh chứng sống động cho quá trình mở cõi đầy gian nan, sự giao thoa văn hóa giữa ba dòng chảy Kinh, Hoa, Khmer, và tinh thần đoàn kết của các dân tộc anh em.
Trong số đó, Đình Tân Hưng (xã Lý Văn Lâm, TP Cà Mau) là một di tích lịch sử văn hóa quốc gia đặc biệt. Đây không chỉ là một ngôi đình cổ kính được xây dựng từ năm 1907 và thờ Thần Hoàng Bổn Cảnh theo sắc phong của vua Tự Đức từ năm 1852, mà còn là một “địa chỉ đỏ” mang đậm dấu ấn cách mạng. [cite: 3, 4, 6 (Đình Tân Hưng Cà Mau)] Đình Tân Hưng là nơi lá cờ Đảng Cộng sản Đông Dương đầu tiên tại Cà Mau được treo vào đêm Quốc tế Lao động 1/5/1930, và cũng là nơi đóng quân của Bộ chỉ huy Mặt trận Tân Hưng trong cuộc kháng chiến chống Pháp. [cite: 3, 4 (Đình Tân Hưng Cà Mau)] Hàng năm, người dân và du khách thập phương vẫn về đây tham dự lễ Kỳ yên, cầu mong quốc thái dân an và tưởng nhớ những người đã có công với đất nước. [cite: 4 (Đình Tân Hưng Cà Mau)]
Một di tích quốc gia đặc biệt khác là Đường Hồ Chí Minh trên biển (Bến Vàm Lũng – tỉnh Cà Mau), được xếp hạng vào năm 2025. [cite: 5 (Cà Mau có 111 di tích lịch sử, văn hóa, khoa học)] Đây là một biểu tượng về tinh thần quả cảm, kiên cường của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, là minh chứng cho ý chí sắt đá của dân tộc Việt Nam. Các di tích này không chỉ là niềm tự hào của Cà Mau mà còn là tài sản quý giá của cả nước.
Việc Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Cộng đồng tại Cà Mau thông qua hệ thống di tích không chỉ dừng lại ở việc trùng tu, tôn tạo mà còn phải gắn liền với hoạt động giáo dục, truyền thông và khai thác du lịch một cách bền vững. Các ngôi đình làng cổ kính của người Kinh, những ngôi chùa Khmer với kiến trúc độc đáo
Warning: Trying to access array offset on false in /www/wwwroot/camauraovat.net/wp-content/themes/flatsome/inc/shortcodes/share_follow.php on line 29